LỊCH SỬ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN DI TÍCH LỊCH SỬ ĐÌNH LÀNG PHONG CẦU, XÃ ĐẠI ĐỒNG, TP HẢI PHÒNG NAY THUỘC XÃ KIẾN MINH, TP HẢI PHÒNG

12 06 2026

in trang

Theo Ngọc phà cổ lục do Hàn Lâm Viện Đông Các Đại Học Sĩ Nguyễn Bình Phụng soạn, vào mùa xuân năm thứ nhất đời vua Hồng Phúc 1572, đến mùa đông năm thứ ba đời vua Vinh Hựu 1737 Quản Giám Bách Thần Chi Diện Hùng Lĩnh Quan Thiếu Khanh Thần là Nguyễn Hiền Tuân y Tiền Triều chính bản phụng sao, năm thứ 13 đời vua Tự Đức 1860 khuyết danh y sao theo bản chính một lần nữa. Theo bản cáo Thần Tích năm 1938 của xã Phong Cầu tổng Đại Trà do lý trưởng Phạm Văn Trực và Chánh Hương Hội Phạm Văn Mẫn ký gửi Chính Phủ - Toàn Quyền Pháp.

Đệ nhất thành Hoàng: Thánh Chu Chu Vương là người vùng Văn Dương, Trung Quốc, thân sinh là cụ ông Chu Lợi và cụ bà Minh Thị Thiện, vốn dòng thi thư làm nghề lang thuốc. Do hiếm muộn và dốc lòng làm việc thiện nên các cụ được báo mộng Tặng Ngọc Tế. Đúng 100 ngày sau, ngày 13 tháng giêng năm Bính Ngọ năm 1966 cụ bà sinh được một người con trai, hình dung đẹp đẽ, sáng sủa như hoa, tóc lạ, màu đỏ thẫm thực kỳ lạ, bụng có bảy nốt ruồi, vùng trán cao có một chữ vương, diện mạo khác hẳn người thường đặt tên là Xích Công.

Học một biết 10 khác nào, như thánh như thần, với khả năng 100.000 phó sứ sách ngài đều tưởng tận, hiểu biết hết mọi điều ngoài ra Ngài cũng thông thạo nghề nang thuốc. Năm 14 tuổi, ngài chu du thiên hạ thiên di về phương Nam. Ngài đã đặt chân lên đất An Nam Quốc - Hải Dương trấn - Kinh Môn Phủ - Nghi Dương huyện - Đại Trà Trang, gặp được những người dân bản xứ phong cách thuận hậu, đất đai như tấm thảm bằng, có điều Long - Hổ đã báo tức thì ngài xin định cư tại nơi đất ấy.

Ngài mở trường dạy học, trị bệnh cứu người. Nhân dân rất lấy làm tôn kính. Cụ già trong bản đêm đêm thường nằm mộng mộng gặp một người tướng mạo đằng đường, uy nghi lẫm liệt, trông giống y ông Chu Xích. Ông nói với nhân dân trong bản rằng, tôi là người thuộc đất phương Bắc. Tôi nhận mệnh trời giáng xuống làm Phúc thần ở nơi đây.

Tiếng lành đồn xa, vua Lê Đại Hành nhận được sớ tấu của Đại Trà Trang bèn triệu hồi ông vào chầu xét hỏi. Nhà vua thấy ông mặt mũi lạ thường, trên vầng trán cao có một chữ vương, vua lấy là mừng lắm và tin dùng phong cho ngài Chu Xích làm Duy Trạng Nguyên Sĩ Chi Lại Bộ Thượng Thư, Quyền Trưởng Bảo Quốc Chinh.

Cũng năm ấy, giặc Chiêm Thành đem quân xâm lấn cõi bờ Nam Việt, vua kêu gọi quân dân sửa soạn binh mã chống giặc ngoại xâm. Ngài Chu Xích quay về Đại Trà trang thỉnh hịch bản trang nhân dân và ngài đã tuyển chọn mười phó tướng cùng nhiều binh mã lương thảo, tiến đánh giặc, chiêm thành nơi biên giới.

Mười phó tướng bản địa ngài coi như anh em ấy là: 1, ông Lê Công Minh. 2, ông Lê Công Cụ. 3, Lê Công Cán. 4, Phạm Công Hinh. 5, Phạm Công Chí. 6, Phạm Công Trung.7, Phạm Công Hanh. 8, Nguyễn Công Viêm. 9, Trần Công Đoan. 10, ông Đào Công Lễ.

Chiến thắng giặc chiêm, ngài giúp vua Lê Đại Hành bình chiêm lần thứ hai, khoảng năm 988 đến năm 989 ngài được vua trạng thưởng phong tước vương triều cùng nhiều bổng lộc. Một lần nữa vào thao thưởng quân sĩ .

Đất nước thanh bình, ngài làm biểu tâu lên nhà vua xin cho về quê quán, được vua chấp thuận, ngày mang quân về Bản Trang xưa tức Đại Trà Trang để làm lễ cáo vọng gia tiên và mở tiệc khao thưởng quân nhân.

 Chu Chu Vương tìm được chỗ đất quý hình con Rùa nằm có Long chầu hổ phục, liền cầm đất dựng nhà để ở và mở trường dạy học. Con em trong bản trị bệnh cứu người. Thế rồi bỗng một hôm mây đen kéo lên phủ kín bầu trời, không gian trở nên tối tăm mù mịt. Gió lớn, mưa lớn, sấm sét ầm ầm bỗng ngài hoa mắt. Ngày ấy tức ngày 20 tháng 10 âm lịch chỉ một lúc sau thôi trời đất trở lại thanh quang, gió mưa yên tĩnh. Nhân dân, quân sĩ đến xem thì không thấy ngài ở đâu. Hình bóng không còn, chỉ còn áo mũ trên tường. Mối và kiến đã đùn lên phong thành ngôi mả lớn. Người thật Anh Linh.

 Nhận được hung tin, vua Lê Thái Tổ Lê Hoàn vô cùng thương tiếc một vị thần trung nghĩa, bèn cử trọng thần về Đại Trà Trang làm lễ viếng tang và truyền cho nhân dân bản Trang lập miếu thờ tại chỗ ngài mất để hương khói phụng thờ. Nhà vua còn cấp cho dân bản xứ một số tiền bằng 800 quan dùng vào việc xuân thu hai mùa để quốc tế, miễn thuế, không khóa binh lương, các việc không phải Gánh vác trong ba năm rồi sắc phong cho ngài:

THƯỢNG – THƯỢNG ĐẲNG PHÚC THẦN VẠN ĐẠI HUYẾT THỰC, GIỮ QUỐC HÀM HƯU VĨNH VI HOÀN THỰC THỊNH DƯ NHẤT TRONG ĐAN CẢNH THÀNH HOÀNG THÁNH CHU CHU VƯƠNG.

Chuẩn cho Nghi Dương huyện Vì Thang Mộc ấp tổng Đại Trà sau này chính nơi ấy chịu trách nhiệm hương lửa phụng thờ vô cùng yên.Vua Lê Thái Tổ còn tặng đôi câu đối rằng :

XUẤT NHI TẾ THẾ CHỞ ĐẬU CAN QUA TRIỆU SỰ NGHIỆP TAM THẬP NIÊN TRUNG ĐỈNH ỐC TRÙNG ÂN

 ĐẠO DĨ KHAI NHÂN THƯ THƠ DỊCH LỄ THÁC NGUYÊN LƯU THIỆN VÂN CỔ ĐẦU SƠN LONG TUẤN VỌNG.

Lại nói về sau Ngài ngày càng linh ứng. Đến đời Lý Khai sáng năm .1075, vua Lý Thường Kiệt đánh ai nao không thu được kết quả. Năm 1104 chế Ma La đánh chiếm lại 3 châu Điạ Lý Ma Linh Bố Chính . Vua Lý Thường Kiệt thân chinh đem quân chống giặc. Trên đường tiến đánh quân giặc ở Bạch Đằng Giang, vua cùng quân sĩ nghỉ lại Đại Trà Trang được ngài báo mộng nhận làm âm binh phù giúp. Vua Lý quả nhiên tiến quân đánh đến đến cửa sông Bạch Đằng, trời làm cơn mưa to gió lớn, sấm chớp ầm ầm. Sau một trận đánh lớn, quân giặc Ai Lao đều chết đuối hết cả. Lấy làm linh ứng tức thời, củ binh phản hồi, trở về bản trang Linh Miếu để làm lễ tạ và lại phong cấp Hàm sắc cho Ngài .

THƯỢNG - THƯỢNG ĐẲNG PHÚC THẦN, VẠN ĐẠI HUYẾT THỰC, HƯƠNG TỎA VÔ CÙNG YÊN, NHẤT PHONG ĐAN CẢNH THÀNH HOÀNG THÁNH CHU CHU VƯƠNG NAM ĐẾ HIỀN ỨNG.

Chuẩn Húa Nghi Dương huyện Vi thang Mộc ấp tổng Đại Trà sau này chính nơi ấy chịu trách nhiệm hương lửa phụng thờ.

Miếu thờ ngài tục gọi là Mà Đế sau này là đình Cả Đại Trà. Bốn xã trong Đại Trà gồm xã Phong Cầu, Đức Phong, Lạng Côn, Đại Trà đều phụng thờ ngại để nhất Thành Hoàng. Ngài ngày càng linh hiển giúp nước, che chở cho muôn dân.

Hiện tại, sắc phong của các triều đại phong kiến trong ngài còn 12 sắc phong thần. Trong đó, theo bản báo cáo thần tích của xã Phong Cầu có 7 sắc phong, còn lại 5 sắc phong trưng cho tổng Đại Trà Đệ Nhị Thành; phò mã Đô úy Văn Định Vương Lạng Giang Trấn Đô Thống Chế Văn Nhượng Hẩu -  Trần Quốc Thi.

Đức Phó mà Đô úy Vân Định Vương không có Ngọc Phả như đúc Chu Chu Vương. Nhưng căn cứ sự đóng góp ý kiến tham khảo của viện bảo tàng lịch sử Hải Phòng thuộc sở văn hóa thông tin thành phố Hải Phòng. thì cuộc kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông ở nửa cuối thế kỷ 13. Trong đó những năm 1258 - 284 và 1285 - 1288 thì kết thúc. năm 1266 Vua Trần Nhân Tôn ban lệnh cho các Vương Hầu Trong Hoàng Tộc được phép lập điền trang thái ấp. Trong các điền trang, thái ấp ấy có các Thần Vương Hoàng Tộc được tổ chứcquân đội riêng, tức dân binh. Nếu khi có giặc ngoại xâm lấn cõi bờ tổ quốc, các đội dân binh ấy được kết hợp với quân đội chính quy của triều đình, dưới sự chỉ huy Tiết Chế Quân Vụ Trần Hưng Đạo. Với Tước Hầu Vương của Đức Phó Mã Đô Úy Văn Định Vương đã chứng minh như Hoài Văn Hầu, Trần Quốc Toản, Trần Quốc Tảng …các vị kế trên có đội quân riêng tới ngàn người.

Lịch sử không ghi rõ Đức Phò Mã lấy công chúa, con gái vua nào? Nhưng chắc chắn rằng cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông kể trên của vua tôi nhà Trần giành được thắng lợi thì điền trang Đại Trà Trang phải có sự đóng góp của sức người và sức của cải. Sau khi đức Phó Mã đô Úy Văn Định Vương mất đi. Nhân dân bốn làng thuộc Đại Trà Trang là phong cầu, Đức Phong, Lạng Côn, Đại Trà đều được đưa tên tuổi của ngài vào trong Đình Miếu, đời đời hương khói phụng thờ. Tỏ lòng biết ơn đối với người đứng đầu sự nghiệp xây dựng lên cơ nghiệp Đại Trà Trang lấy ngày giỗ của ngài là ngày mùng 4 tháng 9 âm lịch hằng năm.

Hiện tại, sắc phong của các triều đại phong kiến phong cho ngài còn ba sắc phong thần trong đó, theo bản báo cáo thần tích năm 1938 của xã Phong cầu có 3 sắc phong, trong đó có một sắc phong chung cho Thánh Chu Chu Vương, Đô Úy Văn Định Vương và Cao Sơn Đương Xã Bạch Hổ,

Đình Phong Cầu phụng thờ Đệ Nhất Thành Hoàng Thánh Chu Chu Vương cùng mười cùng 10 phó tướng và Đệ Nhị Thành Hoàng Phò Mã Đô Úy Văn Định Vương, ngoài ra còn thờ, hợp tế các CHƯ VỊ TÔN THẦN CÔNG ĐỒNG:

1. Cao Sơn Đương Xã Bạch Hổ Uy Linh Thiên Tướng Tôn Thần có 3 sắc phong.

2. Cao Minh Anh Linh Thái Phi Công Chúa Chi Thần có 2 sắc phong.

3. Lê Quý Phi Tôn Thần có 1 sắc phong.

4. Đế Kim Ngân Ninh Ứng Tôn Thần có 1 sắc phong.

5. Hoàng Hậu Phi Nhân Linh Ứng Tôn Thần có 1 sắc phong.

6. 3 vị Kiêu Thành, Thiện Thánh, An Hoan, Tôn Thần có 2 sắc phong.

7. Đồng An Tôn Thần có 2 sắc phong.

8. Hồng Linh Ứng Tôn Thần có 1 sắc phong.

9. Thác Thủy Chân Phúc Cảm Ứng Tôn Thần có 1 sắc  phong.

10. Thuần Tín Anh Linh Ngô Phúc Tôn Thần có 1 sắc phong.

11. Phúc Tân Lương Đức Cảm Ứng Tôn Thần có 1 sắc phong.

12. Trung Hiếu Minh Phương Linh Ứng Tôn Thần có 1 sắc phong.

13. Chư Vị Linh Ứng Tôn Thần chưa có sắc phong.

Cương Nghị, Anh Linh Đạo Tĩnh Tôn Thần; Phúc Chính, Anh Linh Đạo Tĩnh tôn thần; Quang Ánh Minh Triết Cảm Ứng tôn thần; Cửu Thiên Khai Hòa Văn Thành Đế Quân; - Kim Quyết Tuyển Tiên Phù Hựu Đế Quân;  Tam Thiên Môn Hạ Quan thánh Đế Quân; Trần Chiều Hiển Thánh Hưng Đạo Đại Vương ; Vân Hương Tam Vị Thánh Mẫu Đại Từ Tôn.

Theo cổng thông tin Hải Phòng, các đình thuộc tổng Đại Trà thờ hai vị thành hoàng là: Chu Xích Công người Hoa đến định cư ở Đại Trà, mở trường dạy học, sau giúp Lê Hoàn phá tống, bình chiêm và Trần Quốc Thi, một thân vương chiều Trần có công đánh đuổi quân xâm lược quân Nguyên Mông thế kỷ 13.

Ngày xưa, cả bốn xã thuộc tổng Đại Trà thờ 7 vị Thành Hoàng làng và có lệ thi đốt pháo vào ngày mùng 4 tháng giêng âm lịch hàng năm. Theo phong tục cổ truyền, pháo được cuộn từ trước tết nguyên đán, đường kính 20 cm, dài 80 cm. Pháo lệnh nhỏ hàn đường kính cm, dài 70 cm và được thờ tại đình làng. Tục đốt pháo được bắt đầu từ sáng sớm, làng nào cũng rước pháo từ trước tết nguyên đán quanh làng rồi mới rước pháo vào đình. Cả đình Đại Trà làm lễ xong mang ra đốt tranh giải. Trên cơ sở tự nguyện, người đốt pháo do các làng lựa chọn đòi hỏi sự can đảm, có phẩm chất tốt và kỹ thuật giỏi. Ban chấm thi phải di chuyển sang làng khác, cách năm bảy km trước lễ bốc thăm. Theo kết quả bốc thăm, các làng lần lượt đưa pháo lên bệ đốt. Quả pháo đầu tiên là pháo lệnh, sau đó là pháo của bốn Làng. Tương truyền lệ đốt pháo có từ đời Chu Xích Công. Trong 10 người theo ông đã đi đánh giặc chiêm, có một người biết chế thuốc làm pháo. Chính tiếng pháo nổ của quân đội do ông chỉ huy đã uy hiếp, góp phần đánh thắng giặc.

Khi trở về địa phương, ông tổ chức đốt pháo ăn mừng thắng lợi. Ngày mùng 4 tháng giêng âm lịch trở thành ngày hội thi đốt pháo. Ngoài lệ đốt pháo mùa xuân, tổng Đại Trà còn có hội thi thả diều vào mùa thu. Đây là một hình ảnh sinh hoạt văn hóa lành mạnh, thể hiện lòng mong ước quê hương, đất nước thanh bình.

Còn nhân vật lịch sử Trần Quốc Thi, bản thần tích bị thất truyền từ lâu qua các sắc phong hiện và trí nhớ lưu truyền cho biết Trần Quốc Thi vốn là một thân vương của triều Trần, tham gia đội quân của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đánh giặc Nguyên Mông trên sông Bạch Đằng năm 1266. Sau đó được phong điền trang trạng thái ấp ở tổng Đại Trà, ông đã giúp nhân dân khai hoang, phát triển sản xuất, mở trường dạy học. Khi mất, ông được nhân dân lập đình thờ, suy tôn Thành Hoàng làng, các triều đại phong kiến ban sắc là Phò Mã Đô Úy Văn Định Vương Lạng Giang, trấn Đô Thống Chế Văn Nhượng Hầu.

Với những giá trị về di sản đã trình bày ở trên, đình Phong Cầu xã Đại Đồng, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng, nay là xã Kiến Minh, thành phố Hải Phòng Đình được thành phố xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố năm 2023.

Admin

Chia sẻ: